به طول انجاميد . اين جنگ‌ها يك هجوم نظامى صرف نبود ، بلكه هجوم گسترده فكرى ، سياسى را بدنبال داشت . اين نوع از هجوم ، پس از كاهش شدّت جنگ‌هاى مسلحانه صليبى بر ضد امّت اسلامى ، آشكار گرديد . غرب ، جنگى فكرى و سياسى را آغاز كرده بود و اين حملات با رنگ‌هاى مختلف : دعوت به مسيحيّت ، شرق‌شناسى ، تأليف كتب ، روزنامه‌ها و مجلّات و ايجاد مؤسّسات مختلف و كمك‌هاى مالى متعدّد در زير سايهء نفوذ بيگانگان ، كه بر دولت عثمانى سيطره داشتند ، انجام مىگرفت . اگر چه جنگ غرب بر عليه دنياى اسلام در اشكال مختلف تجزيه طلبى ، غرب‌زدگى ، نژادپرستى تنگ‌نظرانه ، احياى تفرعن و فرهنگ فينيقى و بربرى و غيره تبلور مىيافت ؛ ولى مقصود همه اين حملات ، تضعيف اسلام بزرگ بود . چرا كه اسلام مانع بزرگى در تحقّق اهداف استعمار ، در تسلّط بر مسلمانان و نفوذ بيگانه است . « 2 » از آثار سلطهء پليد غرب ، همانا تقسيم حوزهء اسلامى ميان ملل غرب و برانگيختن فريادهاى نژادپرستى ملىگرايانه ، دعوت به جداى دين از سياست و جدائى دين از حكومت بود . « 3 » هجوم فكرى - سياسى غرب بر عليه شرق ، تاثير بسزايى در برانگيختن اختلافات و تناقضات در جوانب مختلف حيات شرق داشت . شرق كه به عقيدهء اسلامى خود ايمان داشت ، نتوانست با هجوم پليد غرب ، كه با افكار و نظرياتى بيگانه از فرهنگ مسلمانان همراه بود ، انس بگيرد ، چرا كه قرن نوزدهم ، در غرب رنگ مادّى صرف داشت . غرب فقط به مادّيت اعتقاد داشت و علم در نزد غرب ، در دانش مادّى خلاصه مىشد . بنابراين اخلاق و ارزش‌هاى دينى ، در نظر غربيان

--> ( 2 ) - مصطفى خالدى و عمر فروخ : استعمار و تبشير ، بيروت ، شركت انتشاراتى علاء الدين ، 1390 ه . ق ، چ 4 ، ص : 114 - 120 و ن . ك : انور جندى : اسلام فى غزوة جديدة للفكر الانسانى ، انتشارات مجلس اعلى للشئون الإسلاميّة ، قاهره ، 1384 ه . ق ، ص : 13 - 32 و انور جندى : اسلام فى وجه التغريب - مخططات الاستشراق و التبشير - انتشارات مجلس اعلى للشئون الاسلاميه ، قاهره : 1965 م ، ص : 7 - 8 . ( 3 ) - على جريشه و محمد زيبق : اساليب غزو الفكرى ، قاهره ، انتشارات اعتصام ، 1977 م ، ص : 47 .